Tijdens de overgang krijgen veel vrouwen te maken met vervelende klachten zoals opvliegers, nachtelijk zweten, stemmingswisselingen en slaapproblemen. Deze symptomen ontstaan door de afname van de hormonen oestrogeen en progesteron. Met voeding en leefstijladviezen vaak een groot deel van deze klachten verminderen. Voor resterende klachten kan hormoontherapie een effectieve en veilige aanvullende behandeling zijn.
Maar wat zijn de opties, en wat zijn de verschillen tussen bio-identieke hormonen en de meer traditionele varianten? In deze blog duiken we in de wereld van hormoontherapie, bekijken we de voordelen en nadelen, en bespreken we welke leefstijlinterventies je kunt inzetten.
Wat is hormoontherapie?
Hormoontherapie of hormonale substitutie therapie (HST), ook bekend als Hormone Replacement Therapy of HRT, is een behandeling waarbij de hormonen oestrogeen en vaak progesteron worden toegediend om de hormonale balans te herstellen en overgangsklachten te verlichten.
Hormoontherapie kan:
- Vasomotore klachten (opvliegers, nachtzweten) verminderen
- Slaap verbeteren
- Vaginale droogheid verminderen
- Botverlies en osteoporose helpen voorkomen of verergeren
Er zijn verschillende vormen van hormoontherapie voor in de overgang beschikbaar, waaronder synthetische hormonen en bio-identieke hormonen.
Bio-identieke hormonen
Bio-identieke hormonen zijn hormonen die qua moleculaire structuur identiek zijn aan de hormonen die je lichaam zelf aanmaakt. Ze zijn dus lichaams-identiek. Vandaar dat dit ook wel bio-identieke hormonen worden genoemd. Voorbeelden zijn: estradiol (bio-identiek oestrogeen) en micronized progesteron (zoals Utrogestan). Deze hormonen worden farmaceutisch geproduceerd en zijn gestandaardiseerd. Ze zijn dus niet “natuurlijk” in de zin van ambachtelijk bereid, maar wel moleculair identiek zijn aan lichaamseigen hormonen.
Transdermale toediening (via pleister, gel of spray) heeft meestal minder bijwerkingen. Toediening van hormonen via de huid heeft bijvoorbeeld een minder groot risico op veneuze trombose dan orale toediening, omdat het first-pass levermetabolisme wordt omzeild.
Micronized progesteron lijkt in studies een gunstiger risicoprofiel te hebben dan sommige oudere synthetische progestagenen, met name wat betreft problemen op het gebied van hart- en vaatziekten.
Bio-identieke hormonen hebben mogelijk wel hogere kosten dan synthetische varianten.
Synthetische hormonen
Synthetische hormonen hebben een vergelijkbare maar niet identieke moleculaire structuur. Voorbeelden zijn ethinylestradiol en progestagenen (zoals norethisteron en medroxyprogesteron). Deze middelen worden al decennialang gebruikt en zijn breed beschikbaar. De risico’s verschillende per molecuul, dosering en combinatie. Het is echter belangrijk om te benadrukken dat risico’s niet uniform zijn: ze hangen samen met:
- Leeftijd bij start
- Tijd sinds menopauze
- Type hormoon
- Toedieningsvorm
- Individuele risicofactoren
Welke medicijnen zijn er voor hormoontherapie?
Er zijn verschillende medicijnen beschikbaar die hormonen bevatten om overgangsklachten te behandelen. Deze kunnen in verschillende vormen worden toegediend, zoals pillen, pleisters, gels en spray. We gaan samen op zoek naar welke vorm geschikt is voor jouw lichaam.
Hart- en vaatziekten & trombose
Veel verwarring rondom hormoontherapie komt voort uit oudere studies waarbij relatief veel oudere vrouwen startten met de behandeling.
Het risico op trombose hangt samen met de toedieningsvorm. Orale oestrogenen kunnen bij sommige vrouwen het risico op trombose verhogen, met name wanneer er aanvullende risicofactoren aanwezig zijn. Transdermale toediening (pleister, gel of spray) verhoogt dit risico niet.
Huidige inzichten laten zien dat indien er gestart wordt voor 60 jaar of binnen 10 jaar na de menopauze, er geen verhoogd risico is op hart- en vaat ziekten bij gezonde vrouwen. Mogelijk is er zelfs een beschermend effect. Starten rond de menopauze geeft het meest gunstige cardiovasculaire profiel. Echter er is geen vaste bovengrens voor het starten van hormoontherapie. HRT kan ook na het 60e levensjaar worden gestart indien de individuele situatie die toelaat.
Borstkanker en andere risico’s
Bij combinatiebehandeling (oestrogeen + progestageen) kan bij langdurig gebruik sprake zijn van een lichte toename van het borstkankerrisico. Het is belangrijk om dit in perspectief te plaatsen: bij gebruik gedurende enkele jaren rond de menopauze is het absolute risico klein. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat micronized progesteron gedurende de eerste vijf jaar gebruik geen verhoogd borstkankerrisico geeft.
Voor de meeste vrouwen onder de 60 jaar wegen de gezondheidsvoordelen van hormoontherapie op tegen de mogelijke risico’s. Hormoontherapie is dus niet volledig risicoloos, maar het beeld van een algemeen hoog of gevaarlijk risico komt niet overeen met de huidige wetenschappelijke inzichten. Een zorgvuldige, persoonlijke afweging — afgestemd op medische voorgeschiedenis en individuele risicofactoren — blijft altijd essentieel.
Hoe lang B-HRT gebruiken?
Er is geen vaste maximale duur van gebruik. Zolang de voordelen opwegen tegen mogelijk risico’s en regelmatige evaluatie plaatsvindt, kan behandeling worden voortgezet.
Contra-indicaties
Hormoontherapie is voor de meeste vrouwen veilig, maar in sommige situaties is het niet verstandig om ermee te starten. Hormoontherapie wordt meestal niet voorgeschreven bij:
- Actieve trombose of een recente ernstige trombose
- Onverklaard vaginaal bloedverlies
- Onbehandelde verdikking van het baarmoederslijmvlies
- (Een vermoeden van) borst- of baarmoederkanker waarvoor nog onderzoek loopt
- Zwangerschap
In andere situaties, zoals bij een doorgemaakte ziekte in het verleden of bij bepaalde risicofactoren, is een zorgvuldige, persoonlijke beoordeling nodig.
Voeding- en leefstijlinterventies: wat kun je zelf doen?
Naast hormoontherapie zijn er verschillende leefstijlinterventies die je kunnen helpen om de symptomen van de overgang te verlichten.
- Voeding: een gezond, gebalanceerd voedingspatroon rijk aan groenten, fruit, vezels en gezonde vetten kan helpen om je hormonen in balans te houden. Vermijd teveel snelle suiker en bewerkte voedingsmiddelen, en kies voor voeding die rijk is aan fyto-oestrogenen (zoals soja en lijnzaad), die op natuurlijke wijze oestrogeen kunnen ondersteunen. Zorg ook voor een stabiele bloedsuikerspiegel en voorkom insuline-resistentie.
- Beweging: regelmatige lichaamsbeweging, zoals wandelen, krachttraining of yoga, kan opvliegers verminderen, je energie verbeteren en helpen om je gewicht onder controle te houden. Daarnaast versterkt het je botten en verlaagt het de kans op osteoporose. Voldoende spieren zijn belangrijk voor een optimale bloedsuikerregulatie.
- Slaap en stressmanagement: rust, reinheid en regelmaat. De 3 R-en doen wonderen voor baby’s, maar ook in de menopauze is deze mantra een hele goede. Een consistent slaappatroon en technieken zoals meditatie of ademhalingsoefeningen kunnen helpen bij het verminderen van stress en het bevorderen van een goede nachtrust. Chronische stress kan hormonale disbalans verergeren, dus het is belangrijk om stress indien mogelijk te beperken. En daarnaast manieren te kennen waardoor jij stress kan reguleren.
- Alcohol en cafeïne beperken: een minder populaire tip is om de inname van alcohol en koffie te verminderen. Beide kunnen opvliegers en andere overgangsklachten verergeren. Zie alcohol en koffie als twee knoppen waar je aan kan draaien om invloed uit te oefenen op jouw klachten. Probeer het eens uit: heeft het effect op jouw overgangsklachten?
Kies wat bij jou past
Hormoontherapie in de (peri)menopauze of overgang kan een effectieve manier zijn om klachten te verlichten. We kunnen samen kijken of hormonen, en welke hormonen bij jouw lichaam of situatie passen. Of je nu kiest voor bio-identieke hormonen of synthetische hormonen, het belangrijkste is dat je een behandeling kiest die bij jouw behoeften en gezondheid past. Vergeet ook niet dat leefstijl-aanpassingen een belangrijke rol kunnen spelen bij het verminderen van klachten.
Overleg altijd met een arts over de beste optie voor jouw situatie, en wees niet bang om hormoontherapie als een waardevolle bondgenoot te omarmen in je overgangsperiode!
Lees hier meer over bio-identieke hormonen bij Mind Your Gut.
